Mr. Soul

6 augustus 2011

Lady, you shot me.’ De man zei het op een toon waarin verbazing, verbijstering en ongeloof klonken. Zijn bloed spatte op de jurk van de vrouw die zojuist een kogel in zijn lichaam had geschoten. Een kogel die longen en hart doorboorde. Wankelend liep de man nog op de vrouw af en murmelde zijn laatste woorden. De vrouw pakte een knuppel en sloeg hem zo hard op zijn hoofd dat de knuppel in tweeën brak.

Zo overleed Sam Cooke, 11 december 1964, volgens Peter Guralnick in zijn biografie Dream Boogie uit 2005 over Mr. Soul. De koele beschrijving van de dood van een van de groten van de Amerikaanse soul is te hard, bijna oneerbiedig. Alsof je de dood van deze prachtige soulzanger met meer piëteit zou moeten behandelen dan de dood van anderen. Een beetje als taboe, wat de dood wel vaker is. De aarzeling komt natuurlijk ook voort uit de schlemielige omstandigheden. Cooke stierf in de hotellobby van een achenebbisj hotelletje in Los Angeles. De kogel van de hoteleigenares volgde op een mislukt bedavontuur in een van de kamers.

De dood en Sam Cooke zaten elkaar al eerder op de hielen. Zijn zoontje Vincent verdronk, achttien maanden oud, in juni 1963. Rust en tijd om te rouwen gunde de vader zichzelf niet. Of kon de populaire, hits producerende zanger zichzelf die niet gunnen? Het verdriet van ouders die hun jonge kind verliezen is misschien wel het ergst denkbare ter wereld. Vincents dood weerklinkt in het laatste couplet van een van Cooke’s monumentale liedjes, A Change Is Gonna Come: There have been times that I thought, I couldn’t last for long. Door die regels zagen Cooke-whatchers dat nummer niet uitsluitend als ‘de stem’ van de zwarte burgerrechtenbeweging, het was ook een metafoor voor een zwaar getroffen man die zichzelf wil bevrijden van de last van groot verdriet.

A Change Is Gonna Come kwam twee weken na Cooke’s dood op single uit, een jaar nadat hij het had opgenomen. Het haalt nooit de Nederlandse Top 2000. Met hangen en wurgen komt Wonderful World jaarlijks als enige Cooke-nummer daar in terecht. Nee, dan Rolling Stone’s lijst van beste 500 nummers aller tijden, uit 2004: Cupid op 452, Wonderful World op 373, You Send Me op 115 en A Change Is Gonna Come op 12. Op elf na het beste nummer uit de popgeschiedenis!

In de nacht van 26 op 27 januari 2004 richtte ik op Radio 1 het Sam Cooke Genootschap op. Eerst als knipoog, hoe ‘mooie muziek van vroeger’ nog steeds kan raken. Elke week draaide ik als dinsdagpresentator van Casa Luna een ‘Cookie’. Minstens zo belangrijk werd de wekelijkse korte beschrijving van een gebeurtenis in Cooke’s rijke leven. Zo ontdekte ik in de loop der Casa Luna’s dat de crooner, de man die zijn blanke Amerikaanse publiek wilde behagen, de ideale schoonzoon, de man van de gebalanceerde teksten, de lieve liefdesliedjesschrijver, de voormalige gospelzanger méér was dan een muzikaal en tekstueel genie. Cooke’s karakter had een uitgesproken donkere kant. Juist díe kant een beetje achterhalen, dat fascineert me.