Amadou & Mariam: blind vertrouwen

21 november 2018

Ze leerden elkaar kennen op het instituut voor jonge blinden in de Malinese hoofdstad Bamako, ze trouwden in 1983 en sinds 1998 gaat hun muzikale carrière crescendo. Niemand blijft stilzitten bij de luchthartige afropop van Amadou & Mariam. Morgen treden ze op in de grote zaal van TivoliVredenburg.

Het is natuurlijk een onwaarschijnlijk verhaal. Hij blind vanaf zijn zestiende, zij vanaf haar vijfde. Blind doordat ze in Afrika woonden, want in Europa was hun handicap waarschijnlijk te voorkomen geweest. Ze tobben daar niet over. “Het belangrijkste is dat je je handicap leert aanvaarden”, zegt Amadou Bagayoko (64). Hij zit tegenover me, nadat hij voorzichtig de loungeruimte van het Amsterdamse hotel is binnen geschuifeld aan de arm van de tolk. Een man in bonis aan wie niets verraadt dat hij blind is, of het moet de designerzonnebril zijn die hij ook in het halfduister ophoudt. Dat doet ook echtgenote Mariam Doumbia (60). Ze zit naast hem, een warme omslagdoek om de schouders, als rechtgeaarde Afrikaanse, want ‘wij’ noemen deze dag zonnig. “We hebben nog kunnen zien hoe de wereld er uit ziet”, zegt ze. ‘We missen de beelden niet meer.”

Bewondering

Hun blindheid voorspelde geen maatschappelijke voorspoed maar had voor de getalenteerde muzikanten het voordeel al jong te vertrouwen op hun gehoor. Amadou: “Ik leerde instrumenten van elkaar onderscheiden. Als een van de weinigen kon ik exact thuisbrengen uit welke stad of streek de muziek kwam.” Mali is zeer rijk aan traditionele genres. Maar terwijl die nauwelijks geheimen voor hen hadden, zochten Amadou en Mariam het meer in een door andere invloeden en culturen gevoede muzikale richting. “We voelden ons aan geen enkele Malinese traditie gebonden, en nog altijd zijn we volkomen vrij in onze muziek. We spelen gewoonweg wat we mooi vinden.”

Mariam beaamt dat ze van jongs af een grenzeloze bewondering koestert voor Franse chansons en de muziek van Pink Floyd en Bad Company. “Een tijdlang noemden ze me ‘Sheila’, omdat ik zo veel nummers van de Franse chansonnière zong.” Amadou had zijn leerschool als gitarist bij Les Ambassadeurs du Motel in Bamako, tegenhanger van de net iets befaamdere Rail Band du Buffet Hôtel de la Gare, grote amusementsorkesten die in de optimistische jaren na de onafhankelijkheid geacht werden alles te spelen waar het uitgaanspubliek om vroeg, van Cubaanse rumba en Senegalese wolof tot Franse chansons en Amerikaanse soul.

Navolging

De eerste opnamen van Amadou & Mariam, begin jaren tachtig, klinken nog spaarzaam met enkel zang en gitaar, maar al snel voegen ze rockelementen toe, naast Syrische violen, Cubaanse trompetten en Indiase tablas, als dat zo uitkomt. Ze verkassen van Mali naar Ivoorkust, dat betere faciliteiten heeft om muziek op te nemen, en brengen muziekcassettes uit die hen een zekere faam bezorgen in West-Afrika. In die jaren ontmoeten ze ook Stevie Wonder, een van hun grote voorbeelden. “We hebben met hem samengespeeld”, zegt Mariam, nog altijd vol trots. Ze touren dan vrijwel onophoudelijk, wat ze volhouden tot op de dag van vandaag. Eerst door Afrika, nu over de hele wereld.

Het eerste bruggenhoofd naar een publiek buiten Afrika vormt het nummer Je Pense À Toi, in 1998 een hit in Frankrijk. Het komt van hun album Sou Ni Tilé, opgenomen in Parijs. De Franse tak van Universal pikt hen op. “Wati” (2002), wederom vastgelegd in Frankrijk, doet het erg goed bij liefhebbers van wereldmuziek, maar de echte doorbraak komt met Dimanche À Bamako (2004), geproduceerd door Manu Chao. Niet alleen het publiek omarmt het duo, andere muzikanten staan in de rij om in navolging van de mestizo-icoon met hen samen te werken. Damon Albarn – bekend van Blur en Gorillaz en met een grote interesse in West-Afrikaanse muziek – is betrokken bij opvolger Welcome To Mali (2008). De Amerikaanse bands Santigold, TV On The Radio en Scissor Sisters doen mee op Folila (2012).

Met het vorig jaar verschenen La Confusion schakelde het echtpaar bewust terug. Amadou: “Het is inspirerend samen te spelen met muzikanten als Damon Albarn en Santigold, maar we hebben ze doorgaans niet bij ons op het podium. Dit album hebben we opgenomen zonder gastvocalisten, gewoon weer als Amadou en Mariam, met alleen ondersteunende muzikanten op toetsen, bas, drums en saxofoon. Wat je op dit album hoort, kun je live verwachten.”

Amadou & Mariam live: donderdag 22 november in TivoliVredenburg, Utrecht. De tekst is uit het interview dat verscheen in Popmagazine Heaven #6 2017