Grieks blijspel

9 oktober 2011

Zodra gezagvoerder Engel zijn KLM-toestel de Zwaluw in Athene aan de grond heeft gezet, ontvang ik in de sluis tussen het vliegtuig en de aankomsthal van de luchthaven van Athene van mijn Griekse medepassagier Adonis het Griekse staatsburgerschap, met excuses voor het falen van de Griekse regering in deze kwestie als bonus. Wanneer we bovendien na 500 meter lopen een gelegenheid tot roken ontdekken, beseffen we dat we weer in ons moederland zijn aangekomen.

Buiten staan Maria’s zuster Matina en haar zoon Theodoros op de uitkijk naar ons. Het is één uur ’s nachts ons wacht een reis van anderhalf uur naar Maria’s tweede huis. Onderweg wijst Theodoros trots op de historische plekken die we in het donker ongezien passeren. We worden verwelkomd door de vier honden die ons de komende dagen in perfecte harmonie gezelschap zullen houden.

De volgende morgen lopen we na de door de Georgische gastvrouw Nelly geserveerde copieuze ontbijt naar het strand achter het huis. De rimpelloze zee ontvangt ons met open armen en binnen de kortste keren schudden we de kou en ellende van de Hollandse winter van ons af. ’s Avonds laat kondigt het geblaf van de honden Maria’s komst aan. Het hele huis komt tot leven.

Het weerzien is allerhartelijkst en Maria doet uitgebreid verslag van de muzikale ontwikkelingen. Met haar Griekse begeleiders bereidt ze zich voor op een concert met de groep van jazzmuzikant Charles Lloyd. De stukken die ze spelen, worden via internet voortdurend uitgewisseld en aan wederzijdse wensen aangepast. Naast op zichzelf staande liedjes staat een Griekse suite op het programma. De opzet is in die suite een brug te slaan tussen vormen van de Griekse klassieke en volksmuziek en geïmproviseerde jazzmuziek.

De volgende avond laat Maria ons enkele stukken horen van de ruwe versie van de suite. Tijdens het zwemmen overdag hebben we dan al enkele van haar zangpartijen gehoord die ruisend over de golven onze zintuigen strelen. Tijdens het diner bespreken we mogelijk- en moeilijkheden die het experiment van de Grieks-Amerikaanse samenwerking meebrengt. Maria maakt zich vooral zorgen over het gedeelte met de Byzantijnse muziek waarin zij staccato zangpartijen moet zingen in een duizelingwekkend tempo. De vele halve en kwart tonen die besloten liggen in die muzieksoort bezorgen haar vooralsnog veel hoofdbrekens, en ze maakt zich zorgen over in hoeverre Lloyd in staat is die tonen te transponeren naar sax en fluit.

Om los te komen van al dat getob verleg ik de discussie naar leven en werken van haar muzikale vrienden Mikis Theodorakis en Manos Hadzidakis. Een serie sappige verhalen passeert de revue en na een kort gesprek over de jazzmuziek en de rol en invloed van jazzlegende Charlie Parker wensen we elkaar goedenacht.

Een dikke week later dwingt een algemene staking ons tot aanpassing van onze plannen. Het centrum van Athene ligt volledig plat en de oorspronkelijke bestemming van ons verblijf is onbereikbaar. Onze vriendin Stella biedt ons haar huis in Piraeus als alternatief aan zodat we andermaal mogen genieten van haar hartelijke gastvrijheid en excellente kookkunsten. De volgende avond vertrekken we alsnog naar het centrum van Athene. Het concert zal plaatsvinden in het onder de Akropolis gelegen theater Herodion.

Onder groot gejuich neemt componist Mikis Theodorakis plaats op zijn ereplaats op de voorste rij. Beduidend minder eensluidend is de begroeting voor de Griekse president Jorgos Papandreou die het concert bijwoont met zijn vrouw in het gezelschap van Maria’s man en huidige minister van Toerisme en Cultuur Tilemachos Hitiris. Nadat de fotografen hun werk gedaan hebben en de technici achter de camera’s hebben plaatsgenomen, betreden Maria en Charles Lloyd en zijn groepsleden het podium.

Een selectie van composities van Charles en liedjes van Griekse origine bijten het spits af. Maria worstelt met een Lloyd-ballad die door de te trage speelwijze het uiterste vergt van haar stemgeluid. De adembenemende versie van Eleni Karaindrou’s Taxidi Sti Kythera (Reis Naar Kythera) maakt in één klap een eind aan aan alle onzekerheid. Maria’s formidabele timing inspireert Charles tot een saxsolo waarin hij met lichte penseelstreken een impressionistisch klankbeeld zo inkleurt dat het is alsof de tijd stilstaat.

Pianist en componist Takis Farazis en lyraspeler Sokratis Sinopoulos melden zich op het podium. De Griekse suite is een muzikaal feestmaal. Het publiek trakteert de musici op open doekjes en de vele onderdelen in de suite komen volledig tot wasdom. Het onbetwiste hoogtepunt is een wonderschone vertolking van een lamento (klaaglied) van de Ipirotika (naar Epirus), afkomstig uit het noorden van Griekenland. De emotionele diepte van Maria’s zang en voordracht loopt naadloos over in een aan gospel en blues refererende saxsolo van Charles Lloyd waarin al het verdriet van de wereld besloten ligt.

Wanneer vervolgens Sokratis Sinopoulos een call-and-response-duet aangaat met Charles’ sax en de twee pianisten met breed uitgesponnen partijen los gaan in duizelingwekkende improvisaties, gaat de hemel open. Een soepele overgang naar de opzwepende dansmuziek uit Pontus zet de bezoekers weer op de aarde. Overal deinen de mensen mee op het onweerstaanbare ritme van deze muzieksoort. Maria’s vele uren van repeteren betalen zich uit in de vertolking van de Byzantijnse stijlvorm waarin ze een gevoel voor mathematiek en dictie tentoonspreidt die de luisteraars de adem beneemt. Na een massaal meegezongen toegift in de vorm van een populair Grieks volksliedje is het concert afgelopen.

Backstage drommen de vele bewonderaars om Maria heen. De sfeer is uitgelaten. Klapzoenen vullen de nacht en overal om me heen vallen mensen elkaar in de armen. De vrouw die vele muziekliefhebbers altijd in één adem noemen met haar ontdekker Mikis Theodorakis heeft haar vleugels uitgeslagen en zich definitief losgemaakt van zijn schaduw. Ze heeft bovendien aangetoond dat ze in het landschap van de Europese volksmuziek een unieke bron is van authentieke en uitzonderlijke klasse.