Op het tweede gehoor: over Marvin Gaye en middeleeuwse nonnen

12 december 2018

Middeleeuwse nonnen waren niet zo vroom en zedig als wij vandaag de dag plegen te denken. Volgens literatuurwetenschapper Cécile de Morrée, die vorig jaar promoveerde aan de Universiteit van Utrecht, ‘sijpelde de invloed van de stad door kieren in de dikke muren van de conventen en parochiekerken’. Zo zongen de nonnen soms profane versies van bestaande religieuze liedjes.

Voor soulliefhebbers moet dit bekend in de oren klinken. In 1954 gaf Ray Charles het bestaande gospelnummer It Must Be Jesus een nieuwe tekst mee die zo werelds was als maar kon: I Got A Woman. De blinde zanger-pianist haalde zich er de woede van de kerk mee op de hals, maar het nummer vormde wel de geboorte een muziekstijl die erotiek en religieuze extase met elkaar zou doen versmelten: soul.

Charles’ opvolgers werkten dit idee tot in de finesses uit. Als de seksuele revolutie begin jaren 70 tot wasdom komt, laat dat ook zijn sporen na in de soul. Marvin Gaye’s album I Want You (1976) is één onverbloemde lofzang op de vleselijke liefde, vormgegeven op zwoele klanken die nog steeds zijn terug te voeren op de gospelsongs waar Gaye in de kerk mee opgroeide. Zijn laatste hit, uit 1982, is een nummer dat stelt dat alleen seks de getroebleerde ziel kan schoonwassen: Sexual Healing.

In de voetsporen van Gaye deed Prince er nog een schepje bovenop. Seks leek bij de kleine man uit Minneapolis de godsdienst helemaal te vervangen. In nummers als Cream, Do Me, Baby en Get Off is de erotische versmelting het hoogste, ultieme doel waarnaar gereikt kan worden.

De parellellen dringen zich op. Middeleeuwse nonnen zagen zichzelf volgens een destijds gangbaar beeld als ‘bruiden van Jezus’. Ze hadden een intieme relatie met de Verlosser. In de gedichten van de13e-eeuwse non en mystica Hadewijch – voor ons 21e-eeuwers nog steeds zeer leesbaar en indrukwekkend – richt ze zich vaak direct tot Jezus, met een hartstocht die grenst aan extase. Met andere woorden, de zwarte soulmannen en de middeleeuwse nonnen zijn als je het goed bekijkt broers en zussen.

Chris Bernasco: www.tekstsmid.nl