Poging om de blues écht te begrijpen...

4 december 2019

Fred de Vries (60) is, in willekeurige volgorde, journalist, muziekliefhebber en een Rotterdammer die sinds 2003 in Zuid-Afrika woont. Over dat land schrijft hij voor De Groene én Elsevier. Muziekfreaks kennen hem waarschijnlijk vooral van de recent afgeronde, en vele afleveringen tellende reeks artikelen in dat even curieuze als prachtige Platenblad die hij samen met een andere Rotterdammer, filosoof-historicus-muziekliefhebber Siebe Thissen maakte over progrock. Zelden werd een door mij, wat je noemt, niet echt gewaardeerd genre zo grondig en enthousiast beschreven.

En ja, De Vries' recent verschenen, en hier besproken boek Wiegelied voor de witte man is al even prachtig. De auteur onderneemt daarin een poging om de blues beter te begrijpen. En dat betekent vooral, zo beseft hij op enig moment, dat hij moet proberen de zwarte pijn te gaan voelen. Hij besluit daartoe een reis door The Deep South van de VS te maken. In de inleiding op zijn boek schrijft hij over een avond in Clarksdale, Missisippi. Hij valt in slaap met een flard tekst van It hurts Me Too dat van een eindje verderop zijn hotelkamer binnendringt. Ziedaar: de blues voor de witte man letterlijk als een “wiegelied”...

Apartheid

De Vries maakt dus zijn reis; Atlanta, Nashville, Memphis, de Mississippi Delta en New Orleans. Een reis die zo veel muziektoeristen inmiddels maakten, meestal georganiseerd. De Vries schreef in ieder geval ook een prima do-it-yourself reisgids voor de bluestoerist.  Maar daarnaast sprak hij ook met diverse zwarte activisten, die nogal eens, tot zijn verbazing, tamelijk vijandig op hem, een bovengemiddeld geïnformeerde en oprecht geïnteresseerde toerist, reageerden.

Terug in Zuid-Afrika realiseert De Vries zich de vele overeenkomsten tussen Zuid-Afrika en de VS. De Vries komt met een checklist met zo'n 10 overeenkomsten, waaronder rassenwetten, lynchings en politieke moorden. Apartheid werd in Amerika uitgevonden, beseft De Vries zich op enig moment. Zoals de Amerikaanse rassenwetten trouwens ook een voorbeeld waren voor omgang met de joden in Hilter's Duitsland. 

Gentrification

Zouden ”wij witten” die zwarte pijn echt kunnen voelen, vraagt De Vries zich af. Na zijn mislukte interview met de Zuid-Afrikaanse jazzmuzikant Abdullah Ibrahim slaat de twijfel echt toe. De Vries moest van zichzelf andermaal naar de VS. Daar moet nog dieper gegraven gaan worden.

Hij gaat en ontdekt bijvoorbeeld dat wat in de VS urban renewal heet, meestal tot urban removal van de arme, zwarte bevolking leidt. Witten die in een zwarte wijk komen wonen worden dan ook voor 200% gewantrouwd, goede bedoelingen zijn zeker geen aanbeveling. Je ziet het trouwens ook in het noorden van de VS. Brooklyn, één van de vijf burroughs van New York City, gentrificeert de afgelopen jaren zelfs supersnel. Zwarten kunnen de (huur)prijzen van woningen niet betalen en dus wordt ook Brooklyn steeds witter.   

De Vries' boek is door zijn graafwerk vooral sociologisch interessant en belangrijk. De muziek ontbreekt intussen zeker niet. De Vries hoort en ziet een concert van de Drive-by Truckers. “True Southern men”, vermoedt De Vries, en natuurlijk heef hij gelijk. Maar aan hun orgel hangt wel een vlag van BLACK LIVES MATTER. “Als de speurtocht naar de blues me iets heeft geleerd, dan is het dat niets zwart-wit is. Zelfs de blues niet (...)”, schrijft De Vries.

Playlist

Zijn boek besluit met een playlist. Met Strange Fruit door Billie Holiday en Sam Cooke's versie van A Change Is Gonna Come. En Rosanne Cash' A Feather Is Not a Bird. En uiteraard met Memphis Minnie's versie van When The Levees Break, niet de versie van De Vries' (ex?)-helden Led Zeppelin.

En: niks wiegelied dus, De Vries schreef zoals hij zelf ergens suggereert vooral een wake-up call voor de witte man.

Toch is het niet alleen een wit probleem. In het voorjaar van 2000 meen ik, verzeilde ik stomtoevallig in Chicago in een demonstratie bij bluestempel House of the Blues. Hiphopartiesten en –fans voerden actie om daar geprogrammeerd te worden. Dat vond de gevestigde blueswereld niet onmiddellijk een goed idee...

Fred de Vries, Wiegelied voor de witte man. Ras en muziek in het Amerikaanse Diepe Zuiden en Zuid-Afrika, Amsterdam (Nijgh & Van Ditmar), 2019,  287 pp.,€ 22,50, als e-book € 12,99