Postuum: Lou Reed

28 oktober 2013

Met het overlijden van Lou Reed verliezen we een van de markantste en invloedrijkste rockmuzikanten van de afgelopen decennia. De New Yorker in hart en nieren maakte popmuziek ‘volwassen’ met thema’s en woorden die ontleend zijn aan de literatuur.

De kracht van Reed’s werk ligt dan ook vooral verscholen in conceptalbums als Berlin (1973), New York (1989) en Magic And Loss (1992). Als single-artiest was hij weinig succesvol. In de Top 2000 staat slechts een handjevol Reed-nummers. Perfect Day, Walk On The Wild Side en Vicious zijn de usual suspects, alle afkomstig van het uiterst geslaagde album Transformer (1972), dat hij maakte in nauwe samenwerking met bewonderaar David Bowie.

Bowie voelde zich sterk schatplichtig aan The Velvet Underground, de legendarische band die Lou Reed vormde met John Cale, die popmuziek koppelde aan een toen ongekende tegendraadsheid. Bij het publiek sloeg de muziek niet aan, ondanks de steun van popartkunstenaar Andy Warhol die de beroemde ‘banaanhoes’ ontwierp. Maar bij andere muzikanten was de invloed van The Velvet Underground ongekend groot. Brian Eno zei ooit: “De Velvet Underground had maar vijfhonderd fans, maar die zijn wel allemaal een eigen band begonnen.”

De relatie tussen Bowie en Reed bekoelde overigens snel, zoals ook Reed en Cale botsten en Reed en Warhol. Lou Reed was een intimiderende persoonlijkheid. In zijn tienerjaren moest hij van zijn ouders een elektroshockbehandeling ondergaan, omdat hij zich niet gedroeg als een zoon van een keurig middenklassegezin op Long Island, met homoseksuele gevoelens en een voorkeur voor rock ’n’ roll. Het gezin Reed staat in diverse liedjes model voor psychologische terreur en emotionele kaalslag. 

Reed was bovendien jarenlang verslaafd aan de amfetemine – hij sliep in die tijd zo’n drie uur per nacht – wat ook niet bevorderlijk was voor een goed humeur. Zo kreeg de legendarische popjournalist Jip Golsteijn ooit op zijn openingsvraag ten antwoord: "Volgende vraag." Waarop de voor geen kleintje vervaardigde interviewer hem hartelijk bedankte voor het gesprek en ijskoud opstapte. Kortom, Reed was vaak een etter, maar wel een etter met charisma, die ook charmant kon zijn. Een tegendraadse intellectueel.

Vormend voor zijn muziek was ook de band die Reed tijdens zijn literatuurstudie aan de universiteit van Syracuse kreeg met hoogleraar Delmore Schwartz. Die zag in zijn pupil een romanschrijver. Schwartz geloofde niet in Reed's ideeën om de stijlmiddelen uit de literatuur toe te passen in popnummers. “Als je ooit rotzooi gaat schrijven, zal ik je als geest je leven lang blijven achtervolgen”, waarschuwde hij de jonge rocker. Dat is Reed nooit vergeten. Als hij rotzooi uitbracht, was het toch vooral muzikale rotzooi, zoals het album Metal Machine Music, met meer dan een uur gitaarfeedback en noise. Het kreeg later zelfs nog erkenning als een mijlpaal in de punkbeweging.

Op een van zijn mooiste albums New York beschrijft Reed het leven in zijn geliefde stad op een manier die zijn leermeester Delmore Schwartz zou hebben bekoord. Met simpele woorden, poëtisch en beeldend: Caught between the twisted stars the plotted lines the faulty map that brought Columbus to New York. Reed's muziek is grotestadsmuziek. Hij haalde er zijn onderwerpen vandaan en zijn vocabulaire. Reed was hard en onverbiddelijk, kritisch en nietsontziend. Maar Lou Reed had bovenal begrip voor alles wat afwijkt.

Lou Reed 2 maart 1942 – 27 oktober 2013

De ideale introductie tot de muziek van Lou Reed is de door hem zelf samengestelde compilatie NYC Man (2003).