Rokia Traoré wil er toe doen

12 maart 2016

Het leven van Rokia Traoré stond even op zijn kop toen haar vaderland Mali in de herfst van 2012 onder de voet gelopen dreigde te worden door moslimextremisten. Op haar nieuwe album Né So (Thuis) weerspiegelt die heftige periode. “Je kunt je niet voorstellen hoe het is uit angst je huis en haard te moeten verlaten als je het niet zelf hebt ondervonden”, zegt de ranke Afrikaanse (42), die als diplomatendochter een groot deel van haar leven in Europa doorbracht. Ze studeerde in Brussel, waar ze nog altijd een appartement heeft. Het ene deel van het jaar verblijft ze in Europa, het andere deel in de Malinese hoofdstad Bamako.

“Wat in Mali gebeurde valt niet te vergelijken met wat er in Syrië aan de hand is. En in Bamako was het relatief veilig, want de strijd woedde vooral in het noorden. Desondanks raakte het me diep. Alsof de deur van de hel even op een kier ging en ik zag hoe mijn leven op zijn kop gezet zou worden, mochten de moslimextremisten de macht hebben gegrepen. En je moet die angst echt aan den lijve hebben gevoeld om te begrijpen wat vluchtelingen meemaken.”

Né So

Een jaar of wat later bezocht ze een opvangkamp in buurland Burkina Faso en raakte diep onder de indruk van het leed en de wanhoop van de vluchtelingen, maar ook van hun doorzettingsvermogen en hun waardigheid. “Ze wilden allemaal maar één ding: naar huis.” Traoré verwoordde hun gevoelens en haar eigen emoties in het indrukwekkende titelnummer van Né So, dat ze met zo veel compassie en mededogen zingt dat je er een brok van in de keel krijgt – zie bijgaande videoclip. “Ik heb gevoeld wat zij voelden”, zegt ze nog altijd een beetje geëmotioneerd.

De crisis in Mali had repercussies in Traoré’s leven. “Ik wil het niet dramatiseren, maar er waren momenten dat ik mezelf moest dwingen om door te gaan. De oorlog had me geshockeerd. Daarbij werd ook nog eens veertig, waar ik best moeite mee had. Tegelijkertijd was er crisis in de muziekindustrie en daarin werd het onderdeel wereldmuziek nog eens extra hard getroffen. Hoewel ik de term wereldmuziek altijd heb verafschuwd en ik me helemaal geen wereldmuzikante voel, ben ik uiteraard wel een Afrikaanse en wortelt mijn muziek in de West-Afrikaanse traditie, dus ook dat raakte me. En misschien kwam het ook door de fase in mijn carrière. Na vijftien jaar bereik je een punt, en dat geldt volgens mij voor meer artiesten, dat je even na moet denken over hoe je verder gaat. Je moet jezelf even tijd gunnen.”

Rokia Traoré nam twee belangrijke beslissingen. “Ik besloot dat ik nog een nieuw album ging maken, nee moest maken, en ik wist ook waarom. Ik heb nog steeds veel te zeggen. Ten tweede wilde ik het doen lijken alsof het mijn eerste album was. Helemaal opnieuw beginnen kan natuurlijk niet, met alle ervaring die ik als artiest nou eenmaal met me draag. Maar ik kwam in de buurt doordat ik voor mijn gevoel vanaf scratch begon. Ik had namelijk nogal wat schepen achter me verbrand. Ik had geen management meer, geen platenfirma - ik deed weer alles zelf. Alle beslissingen kwamen voor eigen rekening, met alle zorgen en risico’s van dien, maar wel met het fijne gevoel dat ik niemand iets verschuldigd was. Zo hervond ik weer de spontaniteit uit de tijd van mijn debuut. Bij je debuut voelt alles nog zo open. Daarna gaan mensen al snel dingen van je verwachten en komen er steeds meer verantwoordelijkheden en verplichtingen.”

John Parish

Voor Né So ging ze in zee met gitarist en producer John Parish, met wie ze samenwerkte op de succesvolle voorganger, het veel bekroonde album Beautiful Africa. Onder anderen John Paul Jones (Led Zeppelin), Devendra Banhart en schrijfster Toni Morrison doen erop mee. “Allemaal mensen die me na aan het hart liggen. Een bont gezelschap ook, maar zo werk ik het liefst. Mijn muziek is geworteld in Afrika, maar heeft invloeden van overal. Ik laat me artistiek niet inperken door een term die door anderen is bedacht, ik wil niet in een hokje worden geplaatst. Ik ben altijd zeer bewust uit het vaarwater van traditionele muziekvormen gebleven. Want krijg je eenmaal het stempel wereldmuziek opgedrukt, dan val je voor een hoop mensen buiten de boot. Dat is muziek waar ze niet naar luisteren. Terwijl ik een muzikante van deze tijd ben, een artieste die er toe doet, relevant voor een groot publiek.” Ze bewijst het op haar nieuwe album. En binnenkort ook op het podium. Woensdag 16 maart staat ze met band in de Amsterdamse North Sea Jazz Club.

Né So van Rokia Traoré verschijnt bij Nonesuch/Warner Music. Rokia Traoré live: woensdag 16 maart in North Sea Jazz Club, Amsterdam.