Smutfish wordt Smetvis

22 november 2016

Dochter Elin (2) verbiedt Melle de Boer (43) op de fiets Engels te zingen. Dus vertaalt hij Bird On A Wire – dat zingt hij altijd – in het Nederlands. Hij denkt: "Hoe zouden mijn eigen Engelse liedjes eigenlijk in het Nederlands klinken?" Anderhalf jaar later staat De Boer, alias Smutfish, alias Smetvis, in de theaters met zeventien Nederlandse liedjes, hertalingen van zijn Engelse country noir songs. Zeventien schrijvers hebben elk één liedje op uitnodiging behandeld, van Freek de Jonge tot Lévi Weemoedt, van Maartje Wortel tot Bart Chabot, van Frédérique Spigt tot Leon Verdonschot.

De zeventien liedjes staan inmiddels ook op de cd Smetvis – De Vis Die Niet Kon Zwemmen. Opgenomen in twee dagen – “wel heel lange dagen” – en fraai uitgevoerd als boekje, met zowel de Engelse als de Nederlandse teksten, verluchtigd met de gebruikelijke tekeningen van Melle de Boer. Bij de concerten vormen die werkjes, plus wat hij verder nodig heeft als beeldmateriaal – mailtjes van de hertalers – het decor. “Het was eerst helemaal niet de bedoeling de theaters af te gaan. We zouden de cd presenteren in Paard van Troje in Den Haag, en dat was het. Toen ik de opnamen beluisterde, bekroop me het gevoel: ‘Hier moeten we meer mee.’” De tour loopt tot begin februari 2017. Zijn band bestaat uit gitarist Dick Zuilhof, bassiste Janneke Nijhuis en drummer Mischa Porte. Meezingen doen ze allemaal.

Het rijtje van zeventien hertalers was snel compleet. “Aad Link, de manager van de Nits, kwam met allemaal namen, om te beginnen met Freek de Jonge. “Ik heb iedereen een lied gestuurd dat ik geschikt vond. Freek de Jonge kreeg Devils. Hij stuurde zijn versie, Duivels, als eerste terug. Dat ben ik meteen eindeloos gaan zingen. Het was immers goed, want het was van Freek de Jonge. Voor vertalen had ik mezelf nooit kunnen motiveren. Al die liedjes zijn nu een beetje alsof anderen ze voor me hebben geschreven.”

De Boer wilde schrijvers die niet zo bekend zijn met het vertalen van liedteksten als bijvoorbeeld Henkes & Bindervoet. “Ik wilde iedereen vrijheid geven. Ik moest het resultaat kunnen zingen, dat was de enige voorwaarde. Twee hadden dat niet goed gelezen. Maartje Wortel kwam met een totaal ander verhaal, alleen ‘lalala’ was hetzelfde als in het origineel. Anton Dautzenberg kwam terug met een verhaal van vier A4’tjes. Daar heb ik een stuk uit getild. Bij elke vertaling dacht ik: ‘Wat moet ik hier nu weer mee?’. Ik heb nu allerlei manieren van vertalen geleerd. Met Bart Chabot heb ik een lange mailwisseling gehad over vlinders in de tekst. Ik probeerde ze er in te praten, hij wilde er niet aan. Ze zitten er niet in. Elinor Fuchs is de vreemde eend in de bijt, zij vertaalt boeken. Eén echte vertaler erbij vond ik interessant. Ik heb haar het moeilijkst te vertalen liedje gegeven, Melleville Park, ik snap zelf nauwelijks waar het over gaat. Ze heeft het heel goed gedaan, elke nuance, elk dingetje heeft ze in het Nederlands overgezet. Heel knap, je merkt dan dat het een vak is. En nu begrijp ik mijn eigen liedje.”

Hij ontdekte tot zijn verbazing dat hij zijn stem anders gebruikt in het Nederlands. “Ik zing nu met mijn eigen stem. In je eigen taal kun je je niet verschuilen achter een accentje, achter een Amerikaans masker. Je kunt niet Neil Young in het Nederlands doen. Toen ik net begon, nam ik alles op op cassettebandjes. Pas als het helemaal Neil Young was, durfde ik het mijn vader te laten horen. Dan pas was het goed. Eigenlijk is zingen in het Amerikaans volslagen idioot. Ik ben niet bekeerd, hoor, maar ik snap het nu. Je moet weten waarom je in het Engels zingt, niet als een kramp dat het de enige manier is. En je moet het heel goed kunnen, wil je niet door de mand vallen.”

Teksten zijn Melle de Boer’s passie. “Toen we alles klaar haddden, wilde ik ze allemaal op de plaat hebben. Met de twaalf meest geslaagde hadden we misschien een betere plaat gemaakt. Maar het gaat mij om de ervaring, om het proces, de ontdekking. Ik wil met dit experiment tegen iedereen zeggen: ‘Luister nou eens.’”

Zie voor de tourlijst: www.gvproductions.nl.

Wie in aanmerking wil komen voor de 1x2 vrijkaartjes voor het concert van Smetvis met als speciale gasten schrijvers Lévi Weemoedt en Max Greyson op donderdag 24 november in TivoliVredenburg in Utrecht plus een exemplaar van de cd met boek De Vis Die Niet Kon Zwemmen mailt naar redactie@popmagazineheaven.nl. Onder het motto wie het eerst komt…