Stalin in Spanje - en in Washington?

18 februari 2015

In 1962 verschenen er op het Amerikaanse Folkways-label twee albums met liederen uit de Spaanse Burgeroorlog. Deze Songs Of The Spanish Civil War Vol. 1 & 2 verschenen onlangs op cd bij Smithsonian Folkways in Washington DC. 

Dat is goed nieuws: het gaat tenslotte om historisch, ook muzikaal, interessante opnames. Zo is er vroeg werk te beluisteren van folkartiesten als Pete Seeger, Tom Glazer en Woody Guthrie. Maar ook de Rotterdamse zanger, schilder en avonturier Bart van der Schelling is er op te horen: het toeval wil trouwens dat er in april bij de Rotterdamse uitgever Ad Donker, een biografie van deze Van der Schelling verschijnt. Op de site van Smithsonian Folkways is inmiddels de volledige lijst met de heruitgebrachte songs terug te vinden. 

Pete Seeger en Tom Glazer namen onder meer een zestal Songs Of The Lincoln Brigade voor hun rekening. Tom Glazer zong Jarama Valley. Woody Guthrie deed later ook een versie er van, hier vermeld als Jarama. De Lincoln Brigade was een bataljon bestaande uit Amerikaanse vrijwilligers, veelal communisten en hun sympathisanten, die in Spanje tegen Franco's troepen vochten. Er vochten in die jaren in Spanje vrijwilligers uit veel meer landen, ook uit Nederland. De organisatie van die Internatioanale Brigades was nagenoeg volledig in handen van communisten. En die volgden uiteraard Stalin's plannen met de regio.

De Spaanse Burgeroorlog kent een ingewikkelde geschiedenis. Vooral omdat er zich in Spanje in het zelfde tijdsgewricht ook een sociale omwenteling voltrok, de Spaanse Revolutie. De oorlog én deze revolutie worden onder vakhistorici nog altijd stevig bediscussiëerd. Sinds de tweede helft van de jaren zestig wordt ook door mainstream historici de positie en de rol van de anarchisten in oorlog en revolutie serieus genomen. Anarcho-syndicalisten waren belangrijke dragers van die revolutie, onder meer in Barcelona. Een sociale revolutie waarin de anarchisten en hun ideeën gesteund werden door de bevolking  maar die helaas door de communisten keihard werd ontkend, bestreden en waar mogelijk vernietigd.

Muziekliefhebbers zullen intussen, via de Durruti Colomn van Vini Reilly, de naam van Durruti kennen, de aanvoerder van een anarchistisch militie in Barcelona.

Peter Glazer, zoon van folkie Tom Glazer, schreef het begeleidende boekje bij de rerelease van Songs From The Spanish Revolution. Glazer jr. zal trots zijn op zijn vader die op zijn beurt trots was op de vrijwilligers van de Lincoln Brigade. Niks mis mee, in ieder geval begrijpelijk en in heel veel opzichten waarschijnlijk ook terecht.

Toch vond ik het een schokkend boekje. Bij Glazer geen woord over de revolutie. Hij meldt dat "the anarchists were particularly unruly" (p.10). Wie weet. Maar de vraag waarom die anarchisten zich dan zo "unruly" opstelden wordt niet gesteld en dus ook niet beantwoord.

Jarama Valley is een song die in twee versies op deze cd te vinden is. Eén gezongen door Glazer sr., een andere versie, Jarama, door Woody Guthrie.

In de toelichting bij de afzonderlijke nummers heeft Glazer jr. het bij de eerste versie ondermeer over de "ill treatment of the International Brigaders by their own leadership during the battle" (p.21), bij de versie van Gurthrie meldt hij:"Many died" (p.30). 

Het trieste is dat er tussen beide statements een verband bestaat. Zou Peter Glazer dat niet geweten hebben ? Zou hij anders niet geweten moeten hebben ? 

Het verband is intussen te vinden bij Jason Gurney. Gurney vocht in een Engelse brigade in Spanje. Hij was beeldhouwer toen hij in de dertiger jaren vanuit Engeland naar Spanje vertrok om daar tegen Franco te gaan vechten. In 1976 publiceerde hij zijn herinneringen aan zijn Spaanse jaren, Crusade In Spain. Hij beschrijft hierin onder meer hoe de Lincoln Brigade - waar hij via via een aantal strijders van ontmoette - door volstrekt onbekwame aanvoerders de dood in werden gestuurd. Zo voerde de Lincoln Brigade op bevel van ene Marriman in Jarama een tegenaanval uit "in which they lost more than half of their total number wirhout making any advance whatsoever" (p. 127) Franco's troepen hadden zich ingegraven en konden vrij schieten op de zonder dekking en slecht bewapende aanvallers. Marriman, een student, zou later elders sneuvelen. Hij werd door de communisten de hemel ingeprezen.

Onder het commando van een Engelse communist Watters voert de Lincoln Brigade een paar dagen later opnieuw een aanval uit:  "over and over again in the face of murderous machine-gun fire, and by evening only (a few) of them were left". De soldaten keren zich gegen Watters en "pulled out of the line and refused to go back. (...) finally they agreed to ga back into a different sector, but only under leaders whom they themselves elected" (p.128). Gurney spreekt terecht van een near-mutiny (p.136), een bijna muiterij.

Er was sprake van een slechte leiding. En er vielen vele doden. De link wordt door Peter Glazer niet gelegd. En dat is, met de kennis van nu, wat mij betreft niet minder dan een schandaal. Intussen ontbeert de cd - zoals ook de twee Folkways-platen - de anarchistische hymne Hijos del Pueblo ("Kinderen van het volk"). Uiteraard, en we weten nu waarom. Maar kennelijk vonden communisten in 1962 zelfs De Internationale geen goed idee? Dat het respectabele - en ook door mij bewonderde - Smithsonian anno 2015 dezelfde fouten maakt als in 1962 is vooral onbegrijpelijk. 

Cees Bronsveld recenseert albums voor Heaven-magazine. Hij is ook gastredacteur van een half maart te verschijnen themanummer van het anarchistische kwartaalblad ‘De AS’ gewijd aan de linguïst, politiek commentator en anarchist Noam Chomsky.