Twee klassiekers op één dag

16 mei 2016

Ze kwamen op dezelfde dag uit, vandaag een halve eeuw geleden, Pet Sounds en Blonde On Blonde. Brian Wilson legde de andere Beach Boys kant-en-klare producties voor die ze moesten inzingen. Bob Dylan liet iedereen, zichzelf incluis, doen waar hij zin in had. Twee van de rijkste, invloedrijkste en interessantste drugsbeïnvloede albums aller tijden. Maar alles komt in vieren – The Rolling Stones hadden Aftermath al afgeleverd, The Beatles werkten aan Revolver.

Hebben we Pet Sounds en Blonde On Blonde indertijd meteen gekocht? Welnee, dat de elpees uit waren, hoorden we via de tamtam. Singles waren van veel groter belang dan elpees, en Sloop John B deed iets heel anders vermoeden dan wat Pet Sounds opleverde. Blonde On Blonde is een geval apart. Aangekondigd als de eerste dubbelelpee ooit – en dat voor 22 gulden 50, id est net 10 euro – snelde zijn faam hem vooruit, maar van de inhoud wisten we bitter weinig. Pet Sounds blijkt een eeuwig studieobject voor muzikanten, Blonde On Blonde is het beste album aller tijden, en voor wie protesteert toch wel de beste dubbelelpee aller tijden.

Wat hadden we gevonden van Pet Sounds als we alles hadden geweten? Brian Wilson als enige Beach Boy, met hulp van tekstschrijvers en ijzig woeste studiomuzikanten, construeerde het album met een van de lulligste hoezen aller tijden. Ik bedoel, popmuzikanten in de weer met lama’s, geiten en andere dierentuindieren? De elpee viel enigszins tegen na Sloop John B, een bewerkte traditional én een dat-zijn-we-gewend liedje. Dat de begeleiding subtiel maar dwingend afweek van de doorsnee Beach Boys viel pas later op, toen we de elpee hoorden. De single, met de bibliotheekachterkant You’re So Good To Me, kwam een maand voor de elpee uit.

Hun muziek was al ingrijpend veranderd, zonder dat wij ons dat bewust waren. Brian Wilson, genie en compositorisch meesterbrein van The Beach Boys, besloot al twee jaar daarvoor dat optreden voor hem fini was. Dat mochten zijn broers Dennis en Carl, neef Mike Love en jeugdvriend Al Jardine doen. Aanvulling was gemakkelijk. Brian trok zich terug voor zijn drugsverbonden opdracht: de mooiste muziek ooit schrijven, en in ieder geval beter dan die van The Beatles. Zijn aandoening is dezelfde als die van Prince: altijd en eeuwig muziek in het hoofd horen, ongeschreven muziek die naar buiten moet.

Brian Wilson was 23, Bob Dylan 24. Moeizaam ontdaan, zij het nog niet helemaal, van het keurslijf ‘de stem van een generatie’, had Dylan strijdlustig folk en rock verbonden met zijn elpees Bringing It All Back Home en Highway 61 Revisited. Tijd voor wat ontspanning, experimenten en de bijbehorende geestverruimde substances. Dylan trok naar Nashville en nam Blonde On Blonde op. Korte nummers, middellange nummers, lange nummers, in het bijzonder Sad Eyed Lady Of The Lowlands. Die losse, hallucinerende, poëtische, geestige en muzikaal briljante combinatie leverde het eerste dubbelalbum aller tijden op, met op kant 4 alleen Sad Eyed Lady Of The Lowlands.

Singles domineerden de popmuziek. The Beatles produceerden de eerste elpee zonder singles: Rubber Soul. O ja, Michelle, een single, maar toch meer voor The Overlanders en David & Jonathan. Voor The Beatles was Michelle iets om mee te nemen. Ter adstructie: een single opent een album, of althans een van de twee kanten – Michelle sluit het, net als Yesterday, beide on-Beatleske singles. Van Pet Sounds komt natuurlijk God Only Knows, met die wonderlijke antibeginzin I may not always love you. Van Blonde On Blonde haalde de platenfirma I Want You. Ze kwamen uit na de elpees en waren dus geen bepalend ingrediënt.

Wat hadden we gevonden, hadden we alles geweten? Pet Sounds een beetje bedrog, denk ik, in aanmerking genomen dat in die tijd alles open en openbaar moest zijn – behalve ons eigen liefdesleven natuurlijk, al was het maar omdat dat wegens jeugd non-existent was. Ik in ieder geval hoorde Brian Wilson basgitaar spelen – ik speelde dat instrument een beetje, en niet onverdienstelijk, zeggen die van toen – en The Beach Boys hun woordeloos makende harmonieën zingen, net als op de albums daarvoor – producten van Brian’s nieuwe vrijheid, met California Girls als hoogtepunt.

De bas op Pet Sounds was in werkelijkheid die van Carol Kaye, lid van The Wrecking Crew, de troupe sessiemuzikanten die Amerika doorkruiste en tig albums instrumentaal heeft gered. The Beach Boys konden gerust wel een nootje spelen, maar voor Brian’s brillance waren ze niet geëquipeerd. Die prachtsamenzang was niet onderhandelbaar, Brian Wilson verordonneerde, de anderen volgden, al sputterde vooral Mike Love nog wel wat tegen. Koop voor een spotprijs de cd met Pet Sounds mono en stereo, en lees dan vooral voor het boekwerk dat minutieus verhaalt van Brian’s wonderdoenerij.

Het verhaal achter Blonde On Blonde had Bob Dylan en zijn muziek alleen maar spannender en mysterieuzer gemaakt. We vermoedden al wel dat de teksten iets te maken hadden met spul dat wij niet gebruikten – sommigen nog niet – maar de reikwijdte, spanning en ontspanning gingen onze gebrekkige taal- en literatuurkennis te boven. Het was wel duidelijk dat alle nummers betrekking hadden op onszelf – Bob Dylan’s eeuwige kracht.